De zacht glooiende heuvels van Toscane lijken misschien niet het decor voor een revolutie. Eeuwenlang bleven de ritmes en tradities van het wijn maken hier vrijwel onveranderd, verstevigd door middeleeuwse kloosterorden en machtige adellijke families zoals de Medicis die de regio vestigden als een epicentrum voor de productie van fijne wijn. Na verloop van tijd groeiden deze tradities uit tot een reeks strenge maar verstikkende regels die bedoeld waren om de status quo te behouden.
Rebellie hing al in de lucht op een wereldwijde schaal in de jaren 1960 en 1970 toen een nieuwe generatie pionierende wijnmakers deze regels verscheurde. Visionairs als Mario Incisa della Rocchetta en Piero Antinori plantten verboden druivensoorten en lieten hun wijnen rijpen in geïmporteerde Franse vaten in plaats van de traditionele grote eiken vaten. Deze excentrieke wijnen werden bekend als de "Super Tuscans" om deze gedurfde nieuwe stijl te weerspiegelen en kregen al snel een cultstatus, vooral onder wijnliefhebbers in de VS.
In dit artikel gaan we dieper in op Super Toscaanse wijnen en hoe ze de Italiaanse wijnbouw hebben veranderd. We onderzoeken de typische kenmerken van deze wijnen van wereldklasse en verkennen de topproducenten uit de regio, zoals Tenuta San Guido, Marchesi Antinori, Tenuta dell'Ornellaia en Castello di Ama.
Een korte geschiedenis van Super Toscaanse wijnen
Het Italiaanse wijnclassificatiesysteem vóór de jaren 1970
Voordat Super Toscaanse wijnen hun intrede deden, had Italië een strikte regelgeving om de traditionele methoden en benaderingen van wijnmaken te behouden. In 1963 introduceerde het land zijn DOC (gecontroleerde oorsprongsbenaming) en DOCG (Denominazione di Origine Controllata e Garantita) labels gemodelleerd naar het Franse systeem van Appellation d'Origine Contrôlée (AOC).. Elke DOC of DOCG heeft zijn eigen regels waaraan voldaan moest worden om wijnen onder die naam te mogen etiketteren.
Deze voorschriften omvatten bepalingen over:
- Toegestane druivenrassen
- De verhoudingen van druivensoorten die zijn toegestaan in blends
- rijpingsvereisten die aangeven hoe lang wijnen op fles of vat moeten rijpen
- Geografische grenzen van elke DOCG of DOC
Toen deze regels in 1963 in Toscane werden ingevoerd, werden ze zwaar bekritiseerd omdat ze tradities voorrang gaven boven wijnkwaliteit. De bepalingen voor DOC Chianti in die tijd omvatten:
- Een specifieke mix van druivensoorten, waaronder 50-80% Sangiovese, 10-30% Canaiolo, en verplicht gebruik van 10-30% witte druivensoorten Trebbiano en Malvasia. Deze bepaling werd ontworpen om de Chianti wijnen fris en toegankelijk te houden. Internationale druivensoorten zoals Cabernet Sauvignon of Merlot waren niet toegestaan.
- De druiven moesten geteeld worden in het Chianti Classico gebied of in aanvullende subregio's zoals Chianti Colli Senesi en Chianti Rufina.
- De regels moedigden de productie van grote volumes aan en stonden hoge opbrengsten tot 80 kwintaal per hectare toe.
- Traditionele Italiaanse wijnbereidingspraktijken kregen ook de voorkeur. Dit omvatte onder andere rijping in grote neutrale Slavonische eiken vaten genaamd "botti" in plaats van kleine Franse eiken vaten.
De opkomst van Super Toscaanse wijnen
Het DOC-systeem werd in het leven geroepen om ervoor te zorgen dat lokale producenten kwaliteitswijnen uit de Chianti maakten en oude tradities in ere hielden. Maar tegelijkertijd verstikten deze strenge regels de innovatie en hielden ze de producenten gebonden aan verouderde praktijken. Bijvoorbeeld, de eis om witte druiven in de blend op te nemen zorgde voor lichtere rode wijnen die minder goed oud werden.
Wijnmakers die buiten het systeem gingen door Franse druivensoorten te gebruiken of hun wijnen in kleinere eikenhouten vaten te laten rijpen, werden gedwongen hun wijnen te etiketteren als "Vino da Tavola" (tafelwijn) in plaats van onder het meer gerespecteerde DOC-systeem. Wijnen van hoge kwaliteit die niet aan de DOC-criteria voldeden, kregen dezelfde classificatie als goedkope bulkwijnen.
Uit deze frustraties ontstond de Super Toscaanse beweging. Ambitieuze en vooruitstrevende wijnmakers als Mario Incisa della Rocchetta en Piero Antinori bewezen dat wijnen van wereldklasse konden worden gemaakt buiten het starre DOC-systeem om. Deze wijnen bleken al snel een hit bij internationale wijnjournalisten en consumenten en verdienden de verheven titel "Super Tuscans".
Baanbrekende wijnhuizen en wijnen
Marchese Mario Incisa della Rocchetta werd geïnspireerd door de krachtige rode wijnen van Bordeaux om Cabernet Sauvignon aan te planten op zijn Tenuta San Guido landgoed in Bolgheri in de jaren 1940. Dit zou later veranderen in Sassicaia zijn Cabernet Sauvignon-dominante rode blend, die voor het eerst commercieel werd uitgebracht in 1968.
Piero Antinori volgde in 1971 met de eerste release van Tignanello. In strijd met de regels van de Chianti Classico mengde hij Sangiovese met Cabernet Sauvignon en Cabernet Franc, zonder enige witte druif in de uiteindelijke botteling.
Belangrijkste kenmerken van Super Toscaanse wijnen
Druivenrassen en mengsels
Super Toscaanse wijnen kunnen single varietal zijn, wat betekent dat ze gemaakt zijn van slechts één druivenras, of ze kunnen een mengeling zijn van internationale druiven en lokale Italiaanse druiven. De meest gebruikte druivenrassen zijn Sangiovese, Cabernet Sauvignon, Cabernet Franc, Merlot en Syrah.
Blends in Bordeaux-stijl, zoals Sassicaia en Ornellaia, worden gemaakt van cabernet sauvignon, merlot en cabernet franc. Een andere populaire stijl zijn de door Sangiovese gedomineerde blends zoals Tignanello die een kleine hoeveelheid cabernet sauvignon, merlot of cabernet franc bevatten, terwijl Masseto meestal met 100% merlot wordt gemaakt.
Technieken voor het wijnmaken
Super Toscaanse wijnen braken met Toscaanse tradities door over te schakelen op het gebruik van kleinere Franse eiken vaten in plaats van grote Slavonische eiken vaten die bekend staan als "botti". Botti zijn grotendeels neutrale vaten waarin het karakter van de druiven centraal staat. Geïnspireerd door de krachtige rode wijnen van Bordeaux, wilden de Super Toscaanse producenten meer complexiteit, zachtere tannines en extra aroma's en smaken van de geroosterde eik zelf.
Deze innovaties waren erop gericht om wijnen van hoge kwaliteit te produceren die zich konden meten met de beste Franse wijnen. In de loop der jaren introduceerden Super Toscaanse producenten ook andere moderne technieken, zoals temperatuurgecontroleerde gisting, micro-oxygenatie en koude maceratie voor de gisting.
Typische Super Tuscan smaakprofielen en rijpingspotentieel
Super Tuscan wijnen hebben de neiging om vol en intens te zijn met veel rijk, rijp donker fruit in lagen op een lange, aanhoudende afdronk. Afhankelijk van de gebruikte druivenvariëteiten zijn er krachtige smaken van braambessen, cassis, donkere kersen en pruimen, gecombineerd met subtiele toetsen van kruiden, cederhout, geroosterde eik en geroosterde noten.
Veel Super Tuscans zijn ontworpen om zich verder te ontwikkelen in de kelder, met topwijnen zoals Sassicaia en Ornellaia die gemakkelijk tientallen jaren kunnen rijpen. Na verloop van tijd worden hun fruitsmaken zachter en transformeren ze in tertiaire tonen van tabak, leer en gedroogd fruit.
Opmerkelijke Super Toscaanse wijnen en producenten
Sassicaia
Marchese Mario Incisa della Rocchetta werd gecrediteerd voor het creëren van een van de eerste Toscaanse wijnen die volledig Bordeaux variëteiten omarmde. Vandaag de dag wordt Sassicaia beschouwd als de meest iconische Super Toscaanse wijn met een cultstatus over de hele wereld. Het was zelfs de eerste Italiaanse wijn die in 1994 zijn eigen DOC Bolgheri Sassicaia classificatie kreeg.
Samengesteld uit cabernet sauvignon en cabernet franc, heeft Sassicaia typisch een complex smaakprofiel met weelderig donker fruit, hints van bittere kruiden en munt, en tonen van sigarenkistkruid en houtrook van de rijping in Franse eiken vaten.. In de loop der jaren heeft Sassicaia een schat aan lofbetuigingen verdiend, waaronder talrijke 100-punten beoordelingen van de legendarische Robert Parker.
Aanbevolen wijn: Tenuta San Guido Sassicaia
